فهرست مطالب

عنوان صفحه

پیشگفتار 1

فصل اول: مفاهیم پایه 3

1-1. مقدمه 3

1-2. تاریخچه 3

1-3. آموزش اسلامی 6

1-3-1. تعریف آموزش اسلامی 6

1-3-2. تاریخچه آموزش اسلامی 8

1-3-3. انواع مهارت‌های آموزش اسلامی 9

1-3-4. اهمیت و ضرورت آموزش اسلامی 11

1-3-5. عوامل مؤثر بر آموزش اسلامی 12

1-3-6. نظریه‌های مرتبط با آموزش اسلامی 14

1-3-6-1. آموزش از دیدگاه قرآن 14

1-3-6-2. آموزش از منظر ائمه اطهار علیهم‌السلام 14

1-4. سبک آموزشی مدرن 15

1-4-1. تعریف سبک آموزش مدرن 15

1-4-2. تحول الگو‌های آموزش جوانان در ایران 16

1-4-3. دلایل ظهور سبک‌های نوین آموزشی 17

1-4-4. مزایای آموزش به سبک‌های مدرن 18

1-4-5. تفاوت بین روش‌های سنتی و مدرن تدریس 18

1-4-6. عناصر سازنده سبک‌های مدرن آموزشی 18

1-4-7. ویژگیهای آموزش مدرن 19

1-5. مدرسه مدرن و مدرسه عادی 21

1-5-1. تفاوت مدرسه مدرن و مدرسه عادی 21

1-5-2. تأثیر مدرن‌سازی کلاس درس در یادگیری دانش‌آموزان 23

1-5-3. مزایای مدرن سازی مدارس 23

1-5-4. مدرن شدن آموزش‌وپرورش 24

1-5-5. دیدگاهها به مدرن شدن آموزش‌وپرورش 31

1-5-5-1. دیدگاه موافقین مدرن ‌شدن در آموزش‌وپرورش 31

1-5-5-2. دیدگاه مخالفین مدرن ‌شدن در آموزش‌وپرورش 32

فصل دوم: آموزش اسلامی 33

2-1. جايگاه آموزش اسلامی 33

2-1-1. راه‌های وصول به آموزش اسلامی 34

2-1-2. عناصر اصلي آموزش اسلامی 34

2-1-3. اهداف آموزش اسلامی 36

2-1-4. اشکال آموزش اسلامی 36

2-1-5. اصول آموزش اسلامی 38

2-2. اصول آموزش اسلامی از دیدگاه شهید مطهری (ره) 41

2-3. روش‌های آموزش اسلامی 47

2-3-1. روش‌های آموزش اسلامی فرزندان 49

2-4. روش‌های آموزش و آموزش دینی در سیره عملی پیامبر اعظم (ص) 50

فصل سوم: آموزش مدرن یا امروزی 59

3-1. آموزش در عصر ارتباطات 59

3-1-1. همسویی آموزش‌وپرورش با تحولات آموزش مدرن در عصر ارتباطات 60

3-1-2. کارکردهای توسعه آموزش مدرن در آموزش‌وپرورش برای جامعه 61

3-2. آموزشگران در نظام آموزش مدرن 66

3-2-1. محتوا در آموزش مدرن 67

3-2-2. فناوری‌های به کار گرفته شده در آموزش مدرن 68

3-3. تقسیم‌بندی آموزش مدرن 70

3-3-1. تقسیم‌بندی به لحاظ زمان ارتباطی 70

3-3-2. تقسیم‌بندی بر اساس نوع استفاده و امکانات 71

3-3-3. تقسیم‌بندی بر اساس نوع ارتباط 73

3-3-4. تقسیم‌بندی بر اساس زمان و نوع ارتباط 73

3-3-5. تقسیم‌بندی بر اساس نوع رهبری 75

3-4. فرصت‌های آموزش مدرن 76

3-5. نمونه‌هایی از فعالیت‌های آموزش مدرن در جهان 77

فصل چهارم: ارزیابی آموزش اسلامی و آموزش مدرن 87

4-1. ﺳﺒﮏ آموزش اسلامی 87

4-1-1. مؤلفه‌های سبک آموزش اسلامی 87

4-1-2. مقایسه شاخصهای سبک آموزش اسلامی در مقایسه به آموزش مدرن 88

4-1-2-1. شاخص‌های فردی سبک آموزش اسلامی 88

4-1-2-2. شاخص‌های اجتماعی سبک آموزش اسلامی 91

4-1-3. اﻟﮕﻮﻫﺎ و ارزشﻫﺎي سبک آموزش اﺳﻼﻣﯽ 94

4-1-4. ﮔﺴﺘﺮه اﺑﻌﺎد سبک آموزش دﯾﻨﯽ 96

4-2. سبک آموزش مدرن (مؤلفه‌ها و شیوه¬ها) 98

4-2-1. کارکردهای سبک آموزش مدرن در مدارس 98

4-2-2. ویژگیهای سبک‌های آموزش مدرن 100

4-2-3. مهم‌ترین شیوه‌های سبک مدرن آموزش 101

4-2-4. مقایسه آموزش سنتی نسبت به روش‌های مدرن آموزش 103

4-3. تحلیل مضامین مصاحبهها در حوزه آموزش 103

4-3-1- کدگذاری باز داده‌های مصاحبه 104

4-3-2. کدگذاری محوری 104

4-4. مقایسه دو سبک آموزش اسلامی و مدرن 127

4-4-1. مقایسه مبانی سبک آموزش اسلامی و مدرن 127

4-4-2. مقایسه سبک‌های سنتی و مدرن در فرآیند یاددهی یادگیری 129

جمع‌بندی مباحث 207

منابع و مأخذ 217

منابع فارسی 217

منابع انگلیسی 217

فهرست جداول

عنوان صفحه

جدول 4-1. مدل‌ها و ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﻌﻨﻮﯾﺖ در آموزش 87

جدول 4-1. ویژگی¬ها و ابعاد سبک آموزش مدرن 100

جدول 4-2. مهم‌ترین شیوه‌های سبک آموزش مدرن 101

جدول 4-3. مقایسه آموزش سنتی و مدرن 103

جدول 4-5. کد اختصاص یافته به سوالات مصاحبه در روش کد گزاری 104

جدول 4-6. متن مصاحبه مربوط به سؤال اول مصاحبه شوندگان 105

جدول 4-7. مقوله¬های مربوط به تعریف سبک آموزش اسلامی 109

جدول 4-8. متن مصاحبه مربوط به سؤال دوم مصاحبه شوندگان 110

جدول 4-9. مؤلفه‌های سبک آموزش اسلامی 113

جدول 4-10. متن مصاحبه مربوط به سؤال سوم مصاحبه شوندگان 115

جدول 4-11. مبانی استخراج و اکتشاف مؤلفه‌های سبک آموزش اسلامی 116

جدول 4-12. متن مصاحبه مربوط به سؤال چهارم مصاحبه شوندگان 116

جدول 4-13. عناصر برنامه درسی سبک آموزش اسلامی 119

جدول 4-14. متن مصاحبه مربوط به سؤال پنجم مصاحبه شوندگان 120

جدول 4-15. تفاوت‌های برنامه درسی سبک آموزش اسلامی با برنامه آموزش مدرن بر اساس مؤلفه‌هایی اصلی و فرعی 122

جدول 4-16. متن مصاحبه مربوط به سؤال ششم مصاحبه شوندگان 123

جدول 4-17. ارائه یک الگوی تلفیقی مناسب برای برنامه درسی بر اساس سبک آموزش اسلامی و آموزش مدرن 126

فهرست شکل¬ها

عنوان صفحه

شکل 4-1. مؤلفه‌های سبک آموزش اسلامی (احمدی و ذوالفقاری، 1398: 148-121). 88

شکل 4-2. اصول تعیین اهداف سبک آموزش اسلامی (زردشت و همکاران، 1385: 139-134) 94

شکل 4-3. ﻣﺒﺎﻧﯽ انسان‌شناسی ﺗﻌﯿﯿﻦ اﻫﺪاف ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ سبک آموزش اسلامی بر اساس اﺳﺘﻌﺪادﻫﺎي اﻧﺴﺎﻧﯽ(ﯾﻮسفی و همکاران، 1394: 252) 95

شکل 4-4. ابعاد سبک آموزش اسلامی (آرمند و رسولینژاد، 1394: 19-1) 96

پیشگفتار

امروزه، تقریباً تمام کسانی که به دنبال توسعه و اصلاحات هستند در همه جای دنیا از آموزش‌وپرورش شروع می¬کنند و رویکردهای برآمده از عصر جدید ارتباطات و فناوری¬ها در تعلیم و تربیت از جمله دیدگاه حداکثری مبتنی ¬بر خود یادگیری و چگونگی یادگیری (فراشناخت)، یادگیری فرایند مدار و مستقل موجب حرکت تدریجی در باز تعریف مفاهیم اساسی تعلیم و تربیت شده است. علم، تدریس، معلم، شاگرد، محتوای درسی و مدرسه در حال احراز تعاریف جدید هستند. جهانی‌شدن موجب شده تا در بسیاری از موارد مرزهای سنتی آموزش و فناوری‌ها از بین رفته و نیازمند آن است که دوباره تعریف شود. برای مثال از بین رفتن مرز بین دولت‌های ملی و جامعة جهانی، بین فرهنگ ملی و خرده‌فرهنگ‌های تشکیل‌دهنده آن، بین مدرسه و جامعة محلی، بین خانه و مدرسه، بین آموزش و کار، بین دنیای کار و مؤسسات یادگیری، بین آموزش رسمی و غیررسمی، بین برنامه درسی از قبل تنظیم شده و انتخاب‌های افراد، بین شاگرد و معلم، بین والدین و فرزندان آن‌ها، بین انسان و ماشین و حتی بین رشته‌های مختلف، موجب شده تا چالش‌های عمده‌ای در آموزش ایجاد شود که به¬منظور برخورد با آن‌ها و انطباق با تغییرات پیش¬آمده، برنامه‌ریزان و مربیان آموزشی بایستی گام‌هایی فوری و متهورانه برای تجدید سازمان آموزشی در تمامی جنبه‌ها و ابعاد بردارند و بدیهی است که غفلت از این کار به ¬معنی سلب مسؤولیت به نفع جهانی‌سازی و جریان متولی آن است. از مطالعه وضعیت موجود در آموزش‌وپرورش کشورمان می‌توان دریافت که در طول سالیان گذشته، تلاش موفقیت‌آمیزی برای شناسایی این چالش‌ها و مقابله با آن‌ها به عمل نیامده و اگر هم کاری صورت گرفته جامع و کامل نبوده و نظام آموزشی کشور کماکان به روش سنتی خود اداره می¬گردد.

در دنیای امروز که علم به سرعت پیشرفت می‌کند ما قادر نیستیم همگام با علم حرکت کنیم و آن را به دانش‌آموزان منتقل کنیم. پس باید راه آموختن به آن‌ها بیاموزیم تا بتوانند هر زمان به دانشی نیاز داشتند، خودکفا شده و آن را بیاموزند. امروز باید دانش‌آموزان بیاموزند که چگونه دانش جدید را تولید کنند و معلمین باید به دنبال روش‌هایی باشند که تفکر و اندیشیدن را به دانش‌آموزان بیاموزند. با توجه به عصر اطلاعات و پیشرفت سریع در علوم ما هم باید روش تدریس خود را بعد از سال‌ها تغییر دهیم. روش‌های بسیار زیادی وجود دارد که می‌تواند دانش‌آموز را در کلاس فعال نموده و کلاس را برای او جذاب کند و به تولید دانش بپردازند. هدف از اجرای این روش‌ها زنده کردن انگیزه تحصیل در دانش‌آموزان و بالا بردن حس تعاون و تعامل و درک متقابل می‌باشد. معلمان در تصمیم‌گیری برای استفاده از روش‌های تدریس و انتخاب مناسب‌ترین آن‌ها باید به عواملی همچون انتظارات خود و نظام آموزش از یادگیرندگان، امکانات، فضا، زمان، تعداد یادگیرندگان و ... توجه کنند علاوه بر این اگرچه هر یک از روش‌ها رویکرد خاص خود را دارد ولی می‌توان از عناصر و مؤلفه‌های آن‌ها به‌صورت ترکیبی استفاده کرد که این امر مستلزم خلاقیت، تجربه و مهارت حرفه‌ای معلمان گرامی است. چالش¬های جهانی آموزش‌وپرورش در قرن بیست و یکم را می¬توان ناشی از دیدگاه¬های نو به کارکردهای آموزشی و پرورشی دانست. این دیدگاه¬ها قطعاً رویکردهای متفاوتی را به مشکلات آموزش‌وپرورش ایران و توانمندی¬های آن اضافه و موضوعات گوناگونی را مطرح می¬سازند. مباحثی که هم در میان پژوهشگران و اندیشمندان آموزش‌وپرورش در سطح دانشگاه¬ها و مراکز پژوهشی مطرح می¬باشد و هم نظر کارشناسان آموزش‌وپرورش، معلمان، والدین و جامعه را به خود معطوف ساخته است.

با تشکر

سید احمد هاشمی